Μια βαθιά, ειλικρινή και άκρως επίκαιρη συζήτηση γύρω από την ψυχολογία των εφήβων, το βάρος των Πανελλαδικών εξετάσεων, τα σημάδια της νεανικής κατάθλιψης αλλά και τις παθογένειες της σύγχρονης κοινωνίας παραχώρησαν οι ψυχολόγοι Πέγκυ Σαλούρου και Σίσσυ Καραθάνου στην εκπομπή ΑνναΤροπή με την Άννα Σαρηγιάννη.
Με αφορμή πρόσφατα τραγικά γεγονότα που συγκλόνισαν την κοινή γνώμη, οι δύο ειδικοί έβαλαν στο μικροσκόπιο τη σχέση γονέων-παιδιών, τον ρόλο του εκπαιδευτικού συστήματος και την ανάγκη να σπάσει η σιωπή και να δοθεί ουσιαστικός ψυχικός χώρος στους νέους.
Εφηβεία ή Παθολογία; Το λεπτό όριο της απόσυρσης
Το πρώτο μεγάλο ερώτημα που απασχολεί χιλιάδες γονείς είναι το πώς μπορούν να διακρίνουν αν η κλειστή συμπεριφορά ενός παιδιού αποτελεί μια φυσιολογική εφηβική αντίδραση ή το σύμπτωμα μιας βαθύτερης ψυχικής οδύνης, όπως η κατάθλιψη. Όπως τονίστηκε, η εφηβεία χαρακτηρίζεται νομοτελειακά από μια τάση απόσυρσης: το παιδί κλείνεται στο δωμάτιό του, αναζητά την ιδιωτικότητα και απομακρύνεται από τις οικογενειακές δραστηριότητες. Ωστόσο, η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη. Τα σημάδια της πίεσης και του άγχους, όπως διαταραχές στον ύπνο, στην τροφή ή σωματικά συμπτώματα, δεν εμφανίζονται ξαφνικά στην τελευταία τάξη του Λυκείου, αλλά αποτελούν μια πορεία που χτίζεται και προϋπάρχει από τα πρώτα σχολικά χρόνια. Η πρόληψη και η διαρκής επικοινωνία είναι τα μόνα εργαλεία για να μην χαθεί η επαφή.
Το κυνήγι του βαθμού και η εσωτερίκευση των προσδοκιών
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη βαθμοθηρία και στο πώς το εκπαιδευτικό σύστημα εγκλωβίζει τους μαθητές, αφήνοντας στο περιθώριο παιδιά με ταλέντα στις τέχνες, τη μουσική ή το θέατρο. Οι ψυχολόγοι υπογράμμισαν ότι οι Πανελλαδικές δεν είναι η αρχή, αλλά η τελική ευθεία μιας μακράς και συχνά ψυχοφθόρας διαδρομής. Το παράδοξο είναι ότι το έντονο άγχος που βιώνουν οι έφηβοι σπάνια είναι αποκλειστικά δικό τους. Πρόκειται για το άγχος των ίδιων των γονέων, των προσδοκιών τους και μιας κοινωνίας που έχει συνδέσει μονοσήμαντα την επιτυχία και την ευτυχία με ένα πτυχίο ή μια καλοπληρωμένη δουλειά. Όταν ένα παιδί οδηγείται σε ακραίες συμπεριφορές ή στη βία, είτε αυτή στρέφεται προς τα έξω είτε προς τα μέσα με την αυτοκαταστροφή, λειτουργεί ως ο καθρέφτης μιας δεξαμενής που βράζει.
Ο ρόλος των γονέων και των εκπαιδευτικών
Στο πρακτικό ερώτημα για το τι κάνει ο γονιός σήμερα, η απάντηση των ειδικών ήταν σαφής. Ποιοτικός χρόνος και διάλογος. Σε μια εποχή που οι οικονομικές δυσκολίες αναγκάζουν τους γονείς να εργάζονται ασταμάτητα, η ανάγκη να ακούσουν το δεν θέλω του παιδιού τους, ακόμη κι αν αυτό μοιάζει με λάθος επιλογή, είναι επιτακτική. Η αποδοχή των λαθών και από τις δύο πλευρές και η ικανότητα του γονιού να ζητήσει συγγνώμη για μια κακή διαχείριση διαμορφώνουν υγιείς βάσεις. Παράλληλα, επισημάνθηκε η λεπτή θέση των εκπαιδευτικών, οι οποίοι συχνά γίνονται μάρτυρες κρίσεων άγχους στα σχολεία λόγω της πίεσης στο σπίτι. Η συνεργασία σχολείου και οικογένειας, χωρίς τον φόβο για το τι θα πει ο κόσμος, μπορεί να λειτουργήσει ως δίχτυ ασφαλείας.
Ηθική των Μέσων και η κανονικοποίηση της βίας
Η συνέντευξη έκλεισε με μια έντονη τοποθέτηση για την ευθύνη των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η ανεξέλεγκτη δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων, επιστολών ή τραγικών λεπτομερειών χωρίς κανένα ηθικό φραγμό καταδικάστηκε απερίφραστα, με τις ψυχολόγους να υπενθυμίζουν τη σχετική αυστηρή στάση της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας. Η υπερπροβολή της βίας και η κλειδαρότρυπα των reality, όπου ο τηλεθεατής αναζητά μια ψευδαίσθηση κάθαρσης επειδή κάποιος περνάει χειρότερα, οδηγούν στην πλήρη κοινωνική απάθεια.
