Σε μια συζήτηση που ξεπέρασε τα όρια μιας τυπικής ραδιοφωνικής συνέντευξης, ο επιστημονικός διευθυντής της Αστικής Εταιρείας «Ιπποκράτης», κ. Δημήτριος Γερούκαλης, ανάλυσε στον Παναγιώτη Ζουζούνη και στην εκπομπή “Στα Κόκκινα” του Έκφραση 97, την παθογένεια της σύγχρονης κοινωνίας και τον ρόλο των θεσμών στην ανάκτηση της συλλογικής συνείδησης.
Το κοινωνικό αποτύπωμα της εταιρείας
Ο κ. Γερούκαλης υπεραμύνθηκε του ρόλου της Αστικής Εταιρείας, τονίζοντας πως δεν πρόκειται για έναν γραφειοκρατικό σχηματισμό, αλλά για έναν πυρήνα παραγωγής υπεραξίας.
«Κάθε επένδυση ενός ευρώ στην αστική εταιρεία αποδίδεται πέντε με οχτώ ευρώ στην κοινωνία. Η υπεραξία αυτή δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά κοινωνική, καθώς οι δράσεις μας στοχεύουν στη διαμόρφωση μιας συνείδησης που ξεπερνά το άμεσο και το εφήμερο».
Από την κοινωνία των πολιτών στην «ατομική ιδιοτροπία»
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συνέντευξης ήταν η ανάλυση του σύγχρονου κοινωνικού ατόμου. Ο κ. Γερούκαλης υποστήριξε ότι ο άνθρωπος του 2026 έχει αποσυνδεθεί από τη συλλογικότητα, αναζητώντας έκφραση μέσα από ανούσιες προσωπικές επιλογές.
«Ο άνθρωπος δεν εκφράζεται πλέον μέσα από τη συλλογικότητά του, αλλά επιλέγει ασήμαντες ιδιωτροπίες ατομικής συμπεριφοράς. Δεν επιλέγει μεγάλες εικόνες για να εκφραστεί, αλλά μικρά, ασήμαντα στοιχεία που πιστεύει ότι τον κάνουν αυθεντικό. Αυτός ο θρυμματισμός του συλλογικού είναι που καθιστά την κοινωνία μας πιο ευάλωτη και λιγότερο συνεκτική».
Η «πρόοδος» και η ιστορική λήθη
Ο ψυχίατρος έθεσε ένα καίριο ερώτημα: Τι ορίζουμε ως πρόοδο; Σύμφωνα με τον ίδιο, η σύγχρονη κοινωνία έχει μπερδέψει την οικονομική άνθιση με την πνευματική εξέλιξη.
«Φτάσαμε εδώ που φτάσαμε γιατί πήραμε πολλές κακές αποφάσεις που τις ονομάσαμε πρόοδο. Αν δεν απαντήσουμε τι σημαίνει η λέξη πρόοδος και τι σημαίνει μοντέρνο έναντι του παλαιού, χάνουμε τον δρόμο μας. Στα χωριά μας, παλαιότερα, γινόταν η ζύμωση του παλιού με το καινούριο. Σήμερα, φοβόμαστε να συγκρουστούμε με το παρελθόν, αλλά αρνούμαστε και να ενσωματώσουμε ό,τι χρήσιμο περιέχει».
Ελληνοτουρκικές σχέσεις – Το Ζήτημα της ταυτότητας
Σε ό,τι αφορά τα εθνικά θέματα, ο κ. Γερούκαλης ήταν ιδιαίτερα αιχμηρός, τονίζοντας ότι η έλλειψη ιστορικής αυτογνωσίας μας καθιστά αδύναμους απέναντι σε γείτονες που δεν διαθέτουν πολιτιστικό υπόβαθρο δημιουργίας, αλλά ιστορία κατάκτησης.
«Εάν δεν ξέρω ποιος είμαι, ο άλλος άνθρωπος ή θα με ξεπεράσει ή θα με απορροφήσει. Το πρόβλημα με τη γείτονα χώρα δεν είναι μόνο πολιτικό, είναι και οντολογικό. Όταν προσπάθησα να προτείνω τη διάσωση της ποντιακής διαλέκτου, ενός παγκόσμιου πολιτιστικού θησαυρού, η απάντηση ήταν η καταδίκη σε καθεστώς ανεπιθύμητου. Αυτό δείχνει την απόλυτη άρνηση της ιστορικής αλήθειας».
Το συμπέρασμα για το μέλλον
Η συζήτηση κατέληξε στην ανάγκη επαναφοράς ενός αξιακού κώδικα. Ο κ. Γερούκαλης τόνισε ότι η λύση δεν βρίσκεται σε «μαγικά ραβδιά», αλλά στην αμφίδρομη σχέση μεταξύ ατομικής και κοινωνικής συμπεριφοράς. Χωρίς την ατομική αλλαγή, η συλλογική βελτίωση παραμένει μια στατιστική ψευδαίσθηση.
Αναζητώντας την αλήθεια πίσω από τη φιλία
Στο επίκεντρο της συζήτησης με τον Παναγιώτη Ζουζούνη βρέθηκε και το ευαίσθητο ζήτημα των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Ο κ. Γερούκαλης, με την εμπειρία του ψυχιάτρου και τη βαθιά γνώση της ιστορικής διαδρομής των δύο λαών, στάθηκε ιδιαίτερα σκεπτικός απέναντι στην έννοια της «φιλίας» όταν αυτή δεν εδράζεται στην ιστορική ειλικρίνεια.
Η ιστορική μνήμη ως προϋπόθεση επικοινωνίας
Για τον κ. Γερούκαλη, η δυνατότητα για ειλικρινείς φιλικές σχέσεις περνά αναγκαστικά μέσα από την παραδοχή των ιστορικών γεγονότων. Υπογράμμισε ότι η προσπάθεια για φιλία δεν μπορεί να γίνεται με όρους λήθης ή αποσιώπησης της ιστορικής πραγματικότητας.
«Θέλουμε να έχουμε φιλικές σχέσεις, βεβαίως. Αλλά όταν ρωτήσεις τον γείτονα για τη γενοκτονία των Ποντίων, των Αρμενίων ή των Ασσυρίων, ή για τη “Γαλάζια Πατρίδα” τι θα απαντήσει; Η φιλία προϋποθέτει κοινό αξιακό κώδικα και σεβασμό στην αλήθεια».
Το «τραύμα» της κατάκτησης έναντι της δημιουργίας
Μια από τις πιο αναλυτικές τοποθετήσεις του αφορούσε τη διαφορά στη φύση των δύο λαών, υποστηρίζοντας πως το πρόβλημα είναι οντολογικό. Επικαλούμενος την εμπειρία του ως παρατηρητής των διεθνών εξελίξεων, ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Η Τουρκία δεν έχει παράξει ποτέ πολιτισμό. Το ζήτημα της Τουρκίας είναι ένα εθνικού τύπου σύμπλεγμα, διότι τις περιοχές που έχει στην κατοχή της τις έχει κατακτήσει και δεν τις έχει δημιουργήσει. Το θεμέλιο της ύπαρξής της είναι η γενοκτονία».
Η πικρή εμπειρία της πρωτοβουλίας για την ποντιακή διάλεκτο
Ο κ. Γερούκαλης δεν έμεινε στη θεωρία, αλλά μοιράστηκε μια προσωπική εμπειρία που αποδεικνύει τα όρια της «διπλωματίας της φιλίας». Το 2024, σε μια προσπάθεια να γεφυρώσει το χάσμα μέσω της πολιτιστικής κληρονομιάς, απέστειλε επιστολή στο τουρκικό Προξενείο, προτείνοντας τη διάσωση της ποντιακής διαλέκτου – μιας ζωντανής γέφυρας με το παρελθόν. Η αντίδραση της γείτονας χώρας ήταν αποκαλυπτική:
«Δεν τους ζήτησα να αναγνωρίσουν γενοκτονίες ή εθνικές διαφορές. Τους ζήτησα να αγωνιστούν για τη διάσωση της ποντιακής διαλέκτου. Το αποτέλεσμα ήταν να κηρυχθώ ανεπιθύμητος. Αυτή είναι η αντίδρασή τους όταν τους ζητάς να τοποθετηθούν επί ιστορικών γεγονότων».
Φιλία ή υποταγή;
Η κεντρική θέση του κ. Γερούκαλη είναι ότι η «ελληνοτουρκική φιλία» κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια συνθήκη όπου ο ένας πλευρά απορροφά την άλλη, λόγω της δικής μας «ιστορικής αμνησίας». Για να είναι η φιλία ισότιμη, επιβάλλεται η αυτογνωσία.
«Εάν δεν ξέρω ποιος είμαι, ο άλλος άνθρωπος ή θα με ξεπεράσει ή θα με απορροφήσει. Πρέπει να έχουμε ιστορική αυτοσυνειδησία για να μπορούμε να κοιτάμε τον γείτονα στα μάτια, χωρίς το αίσθημα του “νενέκου” και χωρίς να φοβόμαστε την ψυχική και κοινωνική συναλλαγή».
