Η δημογραφική εικόνα της Ελλάδας αποτυπώνει μια βαθιά ανησυχητική πραγματικότητα: σε ολόκληρη τη χώρα, μόνο λίγοι δήμοι εμφανίζουν περισσότερες γεννήσεις από θανάτους μέσα σε έναν χρόνο, γεγονός που δείχνει το μέγεθος της πληθυσμιακής συρρίκνωσης που εξελίσσεται σταδιακά σε εθνικό πρόβλημα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, από τους 332 δήμους της χώρας μόλις 12 καταγράφουν θετικό ισοζύγιο γεννήσεων, ενώ στους υπόλοιπους υπερισχύουν οι θάνατοι, επιβεβαιώνοντας τη δημογραφική πίεση που αντιμετωπίζουν πολλές περιοχές της Ελλάδας.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τα νησιά της Δωδεκανήσου, τα οποία βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της γεωγραφικής και εθνικής παρουσίας της χώρας στο Αιγαίο. Νησιά όπως η Ρόδος, η Κως, η Κάλυμνος, η Κάρπαθος, η Κάσος, η Σύμη, η Πάτμος, η Λέρος, η Νίσυρος, η Τήλος, η Χάλκη, το Καστελλόριζο (Μεγίστη) και οι Λειψοί αποτελούν ζωντανά κύτταρα του ελληνισμού, αλλά αντιμετωπίζουν τις ίδιες δημογραφικές προκλήσεις που καταγράφονται σε μεγάλο μέρος της χώρας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ορισμένοι μικροί νησιωτικοί δήμοι, όπως η Μεγίστη, η Κάλυμνος και οι Λειψοί, εμφανίζουν έστω οριακά θετικό ισοζύγιο γεννήσεων, δείχνοντας ότι ακόμη και σε περιοχές με περιορισμένο πληθυσμό μπορεί να υπάρξει αντίσταση στην αρνητική τάση.
Για τα Δωδεκάνησα, το δημογραφικό δεν αποτελεί απλώς ένα κοινωνικό ή οικονομικό ζήτημα. Συνδέεται άμεσα με τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών, την ανάπτυξη, αλλά και τη διατήρηση της ελληνικής παρουσίας στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Η εξέλιξη των γεννήσεων και των θανάτων στα νησιά αυτά αποτελεί, επομένως, έναν κρίσιμο δείκτη για το μέλλον ολόκληρης της περιοχής.
Σε σχετικό ρεπορτάζ το protothema.gr αναφέρει τα ακόλουθα:
Τις ακραίες ανισότητες που χαρακτηρίζουν τον πανελλήνιο χάρτη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποκαλύπτει η σαρωτική έρευνα του υπουργείου Εσωτερικών για την ποιότητα όλων των υπηρεσιών που υποχρεούνται να παρέχουν στους πολίτες οι δήμοι της χώρας.
Η ρεαλιστική εικόνα καταγράφει τοπικές αρχές δύο -ή περισσοτέρων- ταχυτήτων, με δήμους να επενδύουν σε εφαρμόσιμες πολιτικές και σύγχρονες υποδομές που αποδίδουν μετρήσιμα αποτελέσματα και άλλους να παραμένουν εγκλωβισμένοι σε χρόνιες αδυναμίες και καταστροφικές παθογένειες.
Το νέο εργαλείο του υπουργείου Εσωτερικών (deiktesota.gov.gr) επιτρέπει αντικειμενικές συγκρίσεις με πραγματικά δεδομένα σε κρίσιμους τομείς: από το δημογραφικό και τη σχολική κοινότητα μέχρι τη βιώσιμη κινητικότητα, την ανακύκλωση και τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων.
Τα ευρήματα αποτυπώνουν ευκρινώς αδυναμίες και διαφορετικές προτεραιότητες μεταξύ των δήμων, αλλά και ένα κοινό δραματικό συμπέρασμα: τη ραγδαία μείωση του πληθυσμού και την ερήμωση της περιφέρειας.
Πλέον, όπως εξηγεί στο protothema ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος, το μεγάλο στοίχημα για την επόμενη περίοδο είναι αν αυτά τα δεδομένα θα αξιοποιηθούν ως εργαλείο πολιτικής: όχι απλώς για την καταγραφή των προβλημάτων, αλλά για τη στοχευμένη ενίσχυση των δήμων που υστερούν και τη διάχυση καλών πρακτικών σε ολόκληρη τη χώρα.
Δημογραφική κατάρρευσηΤο πιο ανησυχητικό συμπέρασμα αφορά το Δημογραφικό. Από τους 332 δήμους της χώρας, μόλις 12 κατέγραψαν οριακό, θετικό ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων.
Αντίθετα, σε αρκετές περιοχές καταγράφεται ταχεία συρρίκνωση πληθυσμού. Ενδεικτικά, στον Δήμο Κεντρικών Τζουμέρκων χάθηκε μέσα σε έναν χρόνο το 1,38% των ενεργών δημοτών, ενώ αντίστοιχα υψηλά ποσοστά καταγράφηκαν στα Βόρεια Τζουμέρκα, στη Νέα Ζίχνη και σε νησιωτικούς δήμους όπως τα Ψαρά και η Σέριφος.
Την ίδια ώρα, ακριτικοί ή μικροί νησιωτικοί δήμοι όπως Μεγίστη, Κάλυμνος, Λειψοί, Σίκινος και Αντίπαρος εμφανίζουν έστω μικρό θετικό ισοζύγιο, γεγονός που δείχνει ότι ακόμη και σε περιοχές με περιορισμένο πληθυσμό μπορεί να ανατραπεί η αρνητική τάση.
ΜαθητέςΗ εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη αν εξεταστεί η αναλογία μαθητών. Σε ορεινούς και απομονωμένους δήμους, όπως η Λίμνη Πλαστήρα και η Αργιθέα, αντιστοιχούν μόλις 1-2 μαθητές ανά 1.000 κατοίκους. Στον αντίποδα, σε δυναμικές περιοχές όπως το Αργος – Μυκήνες, η Θήρα και η Μύκονος, οι αριθμοί εκτοξεύονται, φτάνοντας μέχρι και τους 486 μαθητές ανά 1.000 κατοίκους.
Η απόκλιση αυτή αποτυπώνει όχι μόνο τη γήρανση του πληθυσμού σε πολλές περιοχές της ενδοχώρας, αλλά και την έντονη κινητικότητα σε τουριστικά και αστικά κέντρα.
Βιώσιμη κινητικότητα
Στον τομέα της βιώσιμης κινητικότητας, η εικόνα είναι εξίσου αντιφατική. Δήμοι όπως η Λάρισα και ο Βόλος έχουν επενδύσει σημαντικά σε ποδηλατόδρομους, φτάνοντας τα 31,7 και 25 χιλιόμετρα αντίστοιχα.
Ωστόσο, 58 δήμοι της χώρας δεν διαθέτουν ούτε ένα μέτρο ποδηλατόδρομου, ανάμεσά τους και μεγάλοι αστικοί δήμοι της Αττικής (Ηλιούπολη, Νέα Ιωνία, Νίκαια Ρέντης κ.ά.).
Αντίστοιχα, σε ό,τι αφορά την προσβασιμότητα των πεζοδρομίων, 66 δήμοι μεταξύ των οποίων Νίκαιας, Καλαμαριάς, Δάφνης, Κερατσινίου και Πειραιά δηλώνουν μηδενική ύπαρξη πεζοδρομίων με πλάτος άνω του 1,5 μέτρου, στοιχείο που εγείρει σοβαρά ζητήματα για την ασφάλεια και την προσβασιμότητα των πολιτών.
Την ίδια στιγμή, δήμοι όπως η Κως, τα Τρίκαλα και η Θεσσαλονίκη εμφανίζουν υψηλά ποσοστά προσβάσιμων υποδομών, ενώ ξεχωρίζουν και για τον αριθμό διαβάσεων ΑμεΑ, με τη Γλυφάδα και τη Θεσσαλονίκη να καταγράφουν τις υψηλότερες επιδόσεις.
Συγκοινωνία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι μόλις 41 δήμοι διαθέτουν δημοτική συγκοινωνία.
Παρά το γεγονός ότι περιλαμβάνονται αρκετοί μεγάλοι δήμοι της Αττικής και της περιφέρειας, η περιορισμένη αυτή κάλυψη αναδεικνύει τα κενά στη διασύνδεση των τοπικών κοινοτήτων, ειδικά σε ημιαστικές και αγροτικές περιοχές.
Απορρίμματα
Στον τομέα της διαχείρισης απορριμμάτων, οι επιδόσεις δεν σχετίζονται απαραίτητα με το μέγεθος του δήμου. Μικροί νησιωτικοί δήμοι όπως η Γαύδος, οι Παξοί και η Τήλος καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά ανακύκλωσης, φτάνοντας έως και το 34,9%. Αντίθετα, οι μεγάλοι αστικοί δήμοι εμφανίζουν χαμηλές επιδόσεις. Ο Δήμος Αθηναίων, παρότι παράγει τη μεγαλύτερη ποσότητα αποβλήτων (πάνω από 360.000 τόνους), ανακυκλώνει μόλις το 4,57%.
Η εικόνα αυτή επαναλαμβάνεται και σε άλλες μεγάλες πόλεις, όπως η Θεσσαλονίκη, η Πάτρα και ο Πειραιάς, γεγονός που υπογραμμίζει τις δυσκολίες εφαρμογής αποτελεσματικών πολιτικών σε πυκνοκατοικημένες περιοχές.
Αδέσποτα
Ιδιαίτερη διάσταση αποκτά το ζήτημα των αδέσποτων ζώων. Δήμοι όπως το Κερατσίνι-Δραπετσώνα και η Λάρισα καταγράφουν πάνω από 4.000 αδέσποτα ζώα, αριθμοί που αναδεικνύουν το μέγεθος του προβλήματος.
Ωστόσο, υπάρχουν και θετικά παραδείγματα. Ο Δήμος Σερρών ξεχωρίζει με 861 υιοθεσίες και αναδοχές, ενώ υψηλές επιδόσεις καταγράφονται και σε δήμους όπως τα Ιωάννινα και η Νέα Προποντίδα.
Παράλληλα, η Πάρος και η Λάρισα πρωτοστατούν στις στειρώσεις, δείχνοντας ότι η συστηματική πολιτική μπορεί να περιορίσει το πρόβλημα σε βάθος χρόνου.
Smart και… no smart cities
Στην κατηγορία της ψηφιακής μετάβασης ο Δήμος Χανίων κατατάσσεται στην πρώτη θέση προσφέροντας, μεταξύ άλλων, υπηρεσίες για έξυπνη δημοτική βιβλιοθήκη, ψηφιακές πλατφόρμες ευπαθών ομάδων και παιδικών σταθμών, σύστημα τηλεϊατρικής κ.ά. Ο Δήμος Θέρμης διαθέτει συστήματα ηλεκτροφωτισμού και δημοτικών οχημάτων, ενώ στο Ιλιον λειτουργεί σύστημα διακίνησης εγγράφων και ηλεκτρονικών πληρωμών.
Στον αντίποδα, οι Δήμοι Ανατολικής Μάνης, Αρχαίας Ολυμπίας, Γρεβενών, Αριστοτέλη, Επιδαύρου, Καλαβρύτων, Ζαχάρως κ.ά. εμφανίζουν σχεδόν ανύπαρκτους ρυθμούς ψηφιακής μετάβασης, προσφέροντας μόλις μία ηλεκτρονική υπηρεσία στους δημότες.
Αναφορικά με τον Δήμο Αθηναίων καταγράφονται 60 έξυπνες στάσεις ΜΜΕ, 850 έξυπνες διαβάσεις ΑμεΑ και 6.823 κάδοι με αισθητήρες πληρότητας. Η Θεσσαλονίκη δεν διαθέτει έξυπνες στάσεις ΜΜΕ, αλλά λειτουργούν 8.500 κεντρικά ελεγχόμενα φωτιστικά σώματα.
«i-τσιμπίδα»
Πέραν αυτών, ένα από τα καθημερινά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δημότες, ιδίως εκείνοι με κινητικά προβλήματα ή οι γονείς που χρησιμοποιούν παιδικά καροτσάκια είναι το παράνομο παρκάρισμα από ασυνείδητους οδηγούς σε ράμπες και διαβάσεις.
Για την αποτροπή του φαινομένου αρκετοί δήμοι έχουν τοποθετήσει έξυπνους αισθητήρες που ειδοποιούν σε πραγματικό χρόνο τις Αρχές για τη σχετική παραβίαση. Σύμφωνα με τα στοιχεία, ο Δήμος Βόλου αναδεικνύεται πρωταθλητής στη συγκεκριμένη κατηγορία με 880 «ψηφιακούς ελεγκτές», ακολουθεί η Ξάνθη με 600, το Ρέθυμνο με 560, το Αγρίνιο με 500 και τα Χανιά με 196.
Πολιτική προστασία και κλιματική αλλαγή
Κρίσιμο δείκτη που καταγράφει την προσαρμογή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στις καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής αποτελούν οι δράσεις Πολιτικής Προστασίας. Την «κούρσα» στη σχετική κατάταξη οδηγεί ο Δήμος Αγίας Βαρβάρας έχοντας εκπονήσει 5 τοπικά σχέδια διαχείρισης εκτάκτων αναγκών και εμφανίζοντας 100% στον καθαρισμό φρεατίων και οικοπέδων. Ακολουθούν οι Δήμοι Ιητών, Γρεβενών, Μονεμβασιάς και Κομοτηνής.
Στην κατηγορία των Δράσεων πρόληψης και Πολιτικής Προστασίας εντάσσονται και οι δήμοι που επενδύουν σε σύγχρονα συστήματα πυρανίχνευσης με αισθητήρες, κάμερες και drones. Σύμφωνα με τους πίνακες, στην Ξάνθη λειτουργούν 1.000 αισθητήρες, στη Δράμα 900, στο Ιλιον 777, στην Καβάλα 620, στη Σαλαμίνα 600 και στον Θερμαϊκό 460.
protothema.gr
