Ο Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί μια σημαντική θεσμική πρωτοβουλία που επιχειρεί να κωδικοποιήσει το θεσμικό πλαίσιο της Αυτοδιοίκησης.
Ωστόσο, για τις νησιωτικές Περιφέρειες, και ιδίως για την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν ο Κώδικας είναι σύγχρονος, αλλά αν είναι εφαρμόσιμος στη νησιωτική πραγματικότητα.
Οι παρατηρήσεις που καταθέτει η παράταξη μας σήμερα δεν είναι γενικέςτοποθετήσεις. Είναι συγκεκριμένες προτάσεις βελτίωσης και αφορούν αποκλειστικά τον ρόλο και τη λειτουργία της Περιφέρειας μας.
Πρώτον
Προτείνουμε να ενσωματωθεί ρητά στον προτεινόμενο Κώδικα η Αρχή της Νησιωτικής Ισοδυναμίας ως υποχρεωτικός κανόνας άσκησης όλων των αρμοδιοτήτων των Περιφερειών. Είναι ιστορική ευκαιρία αφού ο Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου έχει και το αξίωμα του Προέδρου της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδος.
Δηλαδή, κατά τη λήψη αποφάσεων, τον σχεδιασμό πολιτικών και την παροχή υπηρεσιών, να διασφαλίζεται ότι ο πολίτης του νησιού δεν υφίσταται μεγαλύτερο διοικητικό, οικονομικό ή χρονικό κόστος από τον πολίτη της ηπειρωτικής χώρας.
Δεύτερον
Στο κεφάλαιο που αφορά τις αρμοδιότητες των Περιφερειών, ο Κώδικας επιδιώκει έναν σαφέστερο διαχωρισμό αρμοδιοτήτων μεταξύ Δήμων και Περιφερειών. Στο Νότιο Αιγαίο, όμως, η πραγματικότητα είναι γνωστή:
Πολλοί Δήμοι είναι μικροί, υποστελεχωμένοι, χωρίς τεχνικές υπηρεσίες και χωρίς δυνατότητα ωρίμανσης έργων. Ζήτημα που πολύ συχνά έχει αναφέρει και ο Περιφερειάρχης.
Αν μεταφερθούν αρμοδιότητες στους Δήμους χωρίς φίλτρο νησιωτικότητας, θα οδηγηθούμε σε αδυναμία άσκησης πολιτικής και απώλεια πόρων. Γι’ αυτό προτείνουμε να προβλεφθεί ρητά η υποχρέωση:
Η Περιφέρεια να αναλαμβάνει την άσκηση αρμοδιοτήτων Δήμων σε νησιωτικές περιοχές, όταν αυτοί δεν διαθέτουν διοικητική ή τεχνική επάρκεια, με απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου και ιδίως σε τομείς όπως:
Tα τεχνικά έργα, η ύδρευση και αποχέτευση, τα λιμενικά έργα και η πολιτική προστασία. Πρόκειται για θεσμική προσαρμογή στην πραγματικότητα των νησιών και όχι για συγκεντρωτισμό.
Τρίτον
Στο θέμα της χρηματοδότησης, ο νέος Κώδικας δεν περιέχει ακόμη ολοκληρωμένες, σαφείς προβλέψεις για την κατανομή των πόρων με τρόπο που να λαμβάνει υπόψη τη νησιωτικότητα.
Η σημερινή πρακτική για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους (ΚΑΠ) βασίζεται κυρίως σε κριτήρια πληθυσμού ,χωρίς να αποτυπώνει τη γεωγραφική διάσταση και τις ιδιαιτερότητες της νησιωτικής Ελλάδας.
Προτείνουμε τη θεσμοθέτηση δείκτη νησιωτικότητας, δηλαδή ενός συντελεστή που λαμβάνει υπόψη την απομόνωση, τον αριθμό των νησιών, το κόστος μεταφορών και τις ιδιαιτερότητες της νησιωτικής Ελλάδας, ώστε η Περιφέρεια μας να λαμβάνει πόρους ανάλογους με τις πραγματικές ανάγκες τους.
Υπενθυμίζουμε ότι το Περιφερειακό συμβούλιο έχει ήδη από το 2024 διεκδικήσει συγκεκριμένο ποσοστό του τέλους ανθεκτικότητας ομόφωνα, όπου για το ποσό αυτό θα ισχύουν κανόνες απόλυτης ανταποδοτικής κατανομής ανα νησί με προτεραιότητα αναπτυξιακά έργα και δράσεις περιβάλλοντος, αρμοδιότητας του Α’ βαθμού.
Επίσης η ΕΝΠΕ έχει αποφασίσει να προτείνει τη θεσμοθέτηση Περιφερειακού Τέλους Ανάπτυξης με ψήφισμα της τον Νοέμβριο του 2025. Ποιες από αυτές τις αποφάσεις ενσωματώνονται στο νέο θεσμικό πλαίσιο;
Προτείνουμε να ζητήσουμε ρητά από τη διαβούλευση την εισαγωγή θεσμοθετημένου ίδιου εσόδου για τις Περιφέρειες, με τρόπο που δεν θα επιβαρύνει τον πολίτη.
Δηλαδή ποσοστό υπέρ της Αυτοδιοίκησης από έσοδα που ήδη εισπράττει το κράτος ώστε να ασκείται πολιτική με σταθερότητα και προγραμματισμό.
Συγκεκριμένα αναφέρουμε το τέλος ανθεκτικότητας ή μέρος κρατικών φόρων όπως ο ΕΝΦΙΑ καθώς και πλήρη εφαρμογή της αρχής «Καμία αρμοδιότητα χωρίς αντίστοιχους πόρους».
Τέλος προτείνουμε θεσμική πρόβλεψη για:
Θεματικές συνεδριάσεις ανά νησιωτικό σύμπλεγμα και ουσιαστική διαβούλευση πριν από μεγάλα έργα σε νησιά.
Κλείνοντας θα ήθελα να τονίσω ότι :
Ο Νέος Κώδικας μπορεί να αποτελέσει πραγματική μεταρρύθμιση για την Αυτοδιοίκηση ή να αποδειχθεί ανεφάρμοστος στις νησιωτικές περιοχές.
Η διαφορά θα κριθεί τώρα, στη διαβούλευση.
Στο Νότιο Αιγαίο δεν ζητάμε εξαιρέσεις ούτε προνόμια. Ζητάμε κανόνες που λαμβάνουν υπόψη τη γεωγραφία, την απόσταση και την πραγματικότητα των νησιών.
Σας ευχαριστώ.
Σταθοπούλου Ευτυχία
Περιφερειακή Σύμβουλος Νοτίου Αιγαίου
ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΣΤΟ ΝΟΤΙΟ ΑΙΓΑΙΟ
