Σύμφωνα με πληροφορίες, το υπουργείο Δικαιοσύνης ετοιμάζει ριζική αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου, για πρώτη φορά μετά από σχεδόν οκτώ δεκαετίες.
Στόχος είναι να σταματήσει το φαινόμενο των μαζικών αποποιήσεων και να δοθεί η δυνατότητα στους πολίτες να κληρονομούν “καθαρή περιουσία”, χωρίς να κουβαλούν τα χρέη του θανόντος.
Τι αλλάζει για τους κληρονόμους
Μέχρι σήμερα, όποιος αποδεχόταν μια κληρονομιά —ακόμα και μικρής αξίας— κινδύνευε να βρεθεί υπεύθυνος προσωπικά για τα χρέη του εκλιπόντος, είτε προς το Δημόσιο είτε προς τις τράπεζες.
Το αποτέλεσμα ήταν χιλιάδες πολίτες να αποποιούνται μαζικά κληρονομιές, ακόμα κι αν αυτές περιελάμβαναν σπίτια ή οικόπεδα, από φόβο ότι θα «φορτωθούν» δάνεια και οφειλές.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η νέα ρύθμιση προβλέπει ότι οι κληρονόμοι δεν θα ευθύνονται πλέον με τη δική τους περιουσία, αλλά μόνο μέχρι την αξία των περιουσιακών στοιχείων που κληρονομούν.
Τα χρέη του εκλιπόντος θα εξοφλούνται αποκλειστικά από την ίδια την κληρονομιά (π.χ. από πώληση ακινήτου ή ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων).
Αν η αξία της δεν επαρκεί, το υπόλοιπο χρέος θα διαγράφεται αυτομάτως.
Παράδειγμα:
Αν ο θανών αφήσει σπίτι αξίας 100.000 ευρώ και χρέη 150.000 ευρώ, το ακίνητο θα αξιοποιείται για την αποπληρωμή έως 100.000 ευρώ, ενώ το υπόλοιπο 50.000 ευρώ θα “σβήνει”, χωρίς να αγγίζει τον κληρονόμο.
Έτσι, ο πολίτης κρατά την περιουσία “καθαρή” και δεν κινδυνεύει με κατασχέσεις για χρέη που δεν δημιούργησε.
Αυτόματη προστασία – χωρίς δικηγόρους και απογραφές
Σύμφωνα με πληροφορίες, το νέο πλαίσιο θα κάνει αυτόματη την προστασία του κληρονόμου, χωρίς να απαιτείται η γνωστή διαδικασία «αποδοχής με ευεργέτημα απογραφής».
Δηλαδή, ο πολίτης δεν θα χρειάζεται να τρέχει αμέσως σε δικηγόρο για να προστατευθεί, ούτε να μπει σε χρονοβόρες και κοστοβόρες διαδικασίες.
Η ευθύνη «μέχρι της αξίας της κληρονομιάς» θα ισχύει από προεπιλογή για όλους.
Τα υπόλοιπα μέτρα που δρομολογούνται
Μαζί με τη βασική μεταρρύθμιση για τα χρέη, έρχονται και άλλες αλλαγές που –όπως λένε κυβερνητικές πηγές– εκσυγχρονίζουν πλήρως το κληρονομικό δίκαιο:
Ψηφιακές διαθήκες και ταχύτερα κληρονομητήρια:
Η δημοσίευση διαθηκών περνά στους συμβολαιογράφους και θα γίνεται ηλεκτρονικά μέσω του Ενιαίου Μητρώου Διαθηκών.
Το κληρονομητήριο θα εκδίδεται χωρίς καθυστερήσεις στα δικαστήρια, μειώνοντας το κόστος και τη γραφειοκρατία.
Έλεγχος γνησιότητας ιδιόγραφων διαθηκών:
Οι «χειρόγραφες» διαθήκες που δεν έχουν κατατεθεί σε συμβολαιογράφο θα υπόκεινται σε πραγματογνωμοσύνη και μαρτυρίες.
Έτσι, περιορίζεται το φαινόμενο των πλαστών ή αμφισβητούμενων διαθηκών, που οδηγούν σε πολυετείς οικογενειακές διαμάχες.
Κληρονομικές συμβάσεις εν ζωή:
Εισάγεται η δυνατότητα ενός πολίτη να ρυθμίζει δεσμευτικά την περιουσία του όσο ζει, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις οικογενειακών επιχειρήσεων ή ακινήτων μεγάλης αξίας, ώστε να αποφευχθούν συγκρούσεις μετά τον θάνατό του.
Αύξηση του μεριδίου του/της συζύγου: Ο επιζών σύζυγος θα λαμβάνει το 1/3 της κληρονομιάς (33,3%) αντί του 25%, αναγνωρίζοντας έτσι θεσμικά τη συμβολή του/της στη δημιουργία της οικογενειακής περιουσίας.
Πότε ξεκινούν οι αλλαγές
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, το νέο πλαίσιο θα εφαρμοστεί σταδιακά από το 2026, με την πλήρη ενεργοποίησή του έως το 2027. Επικεφαλής της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής είναι ο καθηγητής Απόστολος Γεωργιάδης, ενώ η μεταρρύθμιση χαρακτηρίζεται από νομικούς ως η μεγαλύτερη τομή στο Αστικό Δίκαιο από τη Μεταπολίτευση.
Η ουσία
Ουσιαστικά, η Ελλάδα περνά στην εποχή της “καθαρής κληρονομιάς”: ο πολίτης θα μπορεί να κρατήσει την περιουσία του ανθρώπου του χωρίς να χρεοκοπήσει εξαιτίας του, και τα χρέη θα σβήνουν εκεί όπου τελειώνει η αξία της κληρονομιάς.
Ή όπως το θέτουν κυβερνητικοί κύκλοι, «κληρονομείς την περιουσία, όχι τα λάθη των άλλων».
