Το νέο νομικό πλαίσιο για τον καθαρισμό των οικοπέδων και των ακάλυπτων χώρων φέρνει σημαντικές αλλαγές, αυστηροποιώντας τις υποχρεώσεις των πολιτών και εισάγοντας ένα σαφέστερο χρονοδιάγραμμα για την πρόληψη των πυρκαγιών. Με την ενεργοποίηση της νέας Κοινής Υπουργικής Απόφασης, οι αρχές επιδιώκουν να κλείσουν τα κενά του παρελθόντος, μεταφέροντας το βάρος της ευθύνης όχι μόνο στους ιδιοκτήτες αλλά και σε όσους εκμεταλλεύονται τα ακίνητα με οποιαδήποτε ιδιότητα.
Σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου 5281/2026, η υποχρέωση καθαρισμού και συντήρησης ξεκινά από την 1η Απριλίου και εκτείνεται πλέον έως τις 15 Ιουνίου κάθε έτους. Το πεδίο εφαρμογής είναι ιδιαίτερα ευρύ, καθώς καλύπτει οικόπεδα εντός σχεδίων πόλης και οικισμών, εκτάσεις σε ακτίνα έως 100 μέτρων από αυτά, αλλά και γήπεδα εκτός σχεδίου στα οποία υπάρχει κτίσμα. Αξιοσημείωτο είναι ότι η ευθύνη βαραίνει πλέον εξίσου τους ιδιοκτήτες, τους νομείς, τους επικαρπωτές, καθώς και τους μισθωτές ή υπομισθωτές των χώρων. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στις νέες κατευθυντήριες γραμμές, «με το νέο πλαίσιο ο κύκλος των υπόχρεων διευρύνεται, ώστε να διασφαλιστεί ότι καμία έκταση δεν θα παραμείνει ακαθάριστη λόγω ασάφειας στο καθεστώς κατοχής ή χρήσης της».
Οι εργασίες που πρέπει να υλοποιηθούν είναι συγκεκριμένες και δεν περιορίζονται μόνο στην κοπή των χόρτων. Περιλαμβάνουν την απομάκρυνση ξερών δέντρων, την αραίωση της θαμνώδους βλάστησης, τον καθαρισμό από πευκοβελόνες και φυτικά υπολείμματα, καθώς και την απομάκρυνση εύφλεκτων υλικών ή εγκαταλελειμμένων απορριμμάτων. Μετά την ολοκλήρωση του καθαρισμού, οι πολίτες οφείλουν να υποβάλουν υπεύθυνη δήλωση στην ειδική ψηφιακή πλατφόρμα του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας έως τη 15η Ιουνίου. Στην περίπτωση που κάποιος αδυνατεί αποδεδειγμένα να χρησιμοποιήσει τα ψηφιακά μέσα, όπως συμβαίνει με άτομα άνω των 67 ετών ή ΑμεΑ, παρέχεται η δυνατότητα φυσικής υποβολής της δήλωσης στα ΚΕΠ ή στις Πυροσβεστικές Υπηρεσίες.
Οι συνέπειες για τους παραβάτες είναι πλέον πιο βαριές, καθώς το διοικητικό πρόστιμο για τον μη καθαρισμό έχει διπλασιαστεί και ανέρχεται σε 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με το ελάχιστο ποσό να ορίζεται στα 200 ευρώ και το ανώτατο να φτάνει τις 2.000 ευρώ. Επιπλέον, όσοι αμελήσουν να υποβάλουν τη σχετική δήλωση, ακόμη και αν έχουν καθαρίσει τον χώρο τους, θα βρίσκονται αντιμέτωποι με πρόστιμο 100 ευρώ, ενώ αν δεν έχει γίνει ούτε ο καθαρισμός ούτε η δήλωση, το ποσό αυτό ανεβαίνει στα 500 ευρώ.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις περιπτώσεις ψευδούς δήλωσης. Αν διαπιστωθεί ότι ένας υπόχρεος δήλωσε ψευδώς πως καθάρισε το οικόπεδό του, οι ποινικές κυρώσεις προβλέπουν φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών και χρηματική ποινή ύψους 5.000 ευρώ. Ωστόσο, προκειμένου να αποφευχθεί η άσκοπη δικαστική ταλαιπωρία, η νομοθεσία προβλέπει ότι «η ποινική δίωξη αναστέλλεται μέχρι την εξέταση τυχόν ένστασης που θα υποβάλει ο πολίτης κατά της διαπιστωθείσας παράβασης».
Οι Δήμοι αναλαμβάνουν κεντρικό ρόλο στην εφαρμογή του μέτρου, καθώς από την 1η Ιουνίου έως το τέλος της αντιπυρικής περιόδου τον Οκτώβριο, θα διενεργούν δειγματοληπτικούς ελέγχους. Σε περίπτωση που ένας ιδιοκτήτης δεν συμμορφωθεί μετά την παρέλευση των προθεσμιών, ο Δήμος έχει το δικαίωμα να προχωρήσει σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό, χρεώνοντας στη συνέχεια το κόστος της εργασίας στον υπόχρεο. Η μη υποβολή δήλωσης στην πλατφόρμα θεωρείται από το νόμο ως «σιωπηρή συναίνεση του υπόχρεου για την παρέμβαση των δημοτικών συνεργείων στον ιδιωτικό του χώρο».
