Ο Αύγουστος στα Δωδεκάνησα έχει το όνομα της Παναγιάς. Και όσο πλησιάζει ο Δεκαπενταύγουστος, τα νησιά γεμίζουν από κόσμο, οι καμπάνες των εκκλησιών ηχούν από άκρη σε άκρη και χιλιάδες πιστοί παίρνουν τον δρόμο για μοναστήρια, ιστορικούς ναούς και μικρά ξωκλήσια.
Το «Πάσχα του καλοκαιριού» δεν αποτελεί μόνο μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της Ορθοδοξίας. Στα Δωδεκάνησα είναι ταυτόχρονα ένα μεγάλο αντάμωμα. Ντόπιοι, επισκέπτες και απόδημοι που επιστρέφουν στις ιδιαίτερες πατρίδες τους συναντιούνται γύρω από τις εικόνες της Θεοτόκου, τα πανηγύρια και τα έθιμα που επιβιώνουν εδώ και γενιές.
Και κάθε τόπος έχει τη δική του Παναγιά: Σπηλιανή, Καθολική, Σκιαδενή, Μυρταριώτισσα, Συντριανή, Γοργοεπήκοος, Χωριανή, Καβουριανή, Παναγία του Χάρου. Διαφορετικά ονόματα, διαφορετικές ιστορίες, αλλά η ίδια βαθιά σχέση των νησιωτών με τη Θεοτόκο.
Ρόδος: Από την Ιαλυσό μέχρι την Καθολική της Κρεμαστής
Στη Ρόδο οι εορτασμοί απλώνονται σε ολόκληρο το νησί. Στην Ιαλυσό, πλήθος πιστών συμμετέχει στην ακολουθία και στην περιφορά του Επιταφίου της Παναγίας, σε ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά έθιμα των ημερών.
Η Κοίμηση της Θεοτόκου τιμάται επίσης στη Λίνδο, στον Έμπωνα, στα Αφάντου, στο Βάτι, στη Σάλακο, στην Ίστριο και στο Ασκληπιείο.
Ξεχωριστή θέση κατέχει η Παναγία Καθολική στην Κρεμαστή, όπου το μεγάλο πανηγύρι κορυφώνεται στις 23 Αυγούστου, στα Εννιάμερα της Παναγίας. Για περίπου δύο εβδομάδες η περιοχή μετατρέπεται σε σημείο αναφοράς για ολόκληρη τη Ρόδο, παράλληλα με την ιστορική Έκθεση Χειροτεχνίας και Παραδοσιακών Προϊόντων.
Στον ναό φυλάσσεται η περίφημη εικόνα της Παναγίας, έργο του 15ου αιώνα.
Στα σημαντικά προσκυνήματα του νησιού συγκαταλέγονται ακόμη η Παναγία Καλόπετρα στην Κοιλάδα των Πεταλούδων, ο ιστορικός ναός της Παναγίας στη Λίνδο, η Κοίμηση της Θεοτόκου στο Ασκληπιείο και η Παναγία στη Μεσαναγρό.
Νίσυρος: Η Παναγία Σπηλιανή και το μεγάλο αντάμωμα
Ιδιαίτερη θέση στον δωδεκανησιακό Δεκαπενταύγουστο έχει η Νίσυρος και η Παναγία Σπηλιανή.
Το μοναστήρι αποτελεί σημείο αναφοράς για το νησί και αυτές τις ημέρες η Νίσυρος γεμίζει από προσκυνητές, κατοίκους και απόδημους που επιστρέφουν από κάθε γωνιά του κόσμου.
Οι θρησκευτικές εκδηλώσεις συνδέονται με παραδόσεις αιώνων και με το μεγάλο πανηγύρι, ενώ η φιλοξενία και το κοινό τραπέζι αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του εορτασμού.
Κως: Συντριανή και Γοργοεπήκοος
Στην Κω, ένα από τα ιστορικότερα προσκυνήματα είναι η Παναγία Συντριανή, στην περιοχή Κακά Πρινάρι, κοντά στον Πλατύ Ποταμό.
Το παλιό εξωκλήσι γιορτάζει στις 15 Αυγούστου και κάθε χρόνο συγκεντρώνει πιστούς που προσέρχονται για να τιμήσουν την Κοίμηση της Θεοτόκου.
Στην πόλη της Κω βρίσκεται και η Παναγία Γοργοεπήκοος, ένας ναός που ανάγεται στον 15ο αιώνα. Στο εσωτερικό του ξεχωρίζει το περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο, ενώ στο κτίσμα έχουν ενσωματωθεί και παλαιοχριστιανικά αρχιτεκτονικά μέλη.
Σύμη, Χάλκη και Λέρος
Στη Σύμη γιορτάζει η Παναγία Μυρταριώτισσα, με το μεγάλο πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου να αποτελεί μέρος της τοπικής παράδοσης.
Στη Χάλκη τιμάται με λαμπρότητα η Παναγιά Χωριανή, ενώ στη Λέρο συναντάμε την ιδιαίτερη ιστορία της Παναγίας Καβουριανής ή Καβουράδαινας, κοντά στον Ξηρόκαμπο.
Σύμφωνα με την παράδοση, η ονομασία της συνδέεται με έναν ψαρά που αναζητούσε καβούρια και ανακάλυψε την εικόνα της Παναγίας μέσα σε σχισμή.
Λειψοί: Η μοναδική Παναγία του Χάρου
Μία από τις πλέον ιδιαίτερες εικόνες της Παναγίας βρίσκεται στους Λειψούς.
Η Παναγία του Χάρου δεν απεικονίζεται να κρατά το Θείο Βρέφος, αλλά τον Εσταυρωμένο Χριστό. Το μοναστήρι βρίσκεται περίπου ένα χιλιόμετρο από τον βασικό οικισμό και, σύμφωνα με την παράδοση, τόσο το μοναστήρι όσο και η εικόνα ανάγονται γύρω στο 1600.
Η μεγάλη γιορτή πραγματοποιείται στις 23 Αυγούστου, στα Εννιάμερα της Παναγίας, με το νησί να στήνει μεγάλο πανηγύρι.
Ξεχωριστή θέση στην τοπική παράδοση έχουν τα περίφημα «κρινάκια της Παναγίας»: λουλούδια που τοποθετούνται στην εικόνα την άνοιξη, ξεραίνονται και, σύμφωνα με την παράδοση, ανθίζουν ξανά κοντά στη γιορτή της.
Πίστη και παράδοση από γενιά σε γενιά
Στα Δωδεκάνησα ο Δεκαπενταύγουστος ξεπερνά τα όρια μιας θρησκευτικής εορτής. Είναι μνήμη, επιστροφή στον τόπο, οικογένεια και παράδοση.
Από τα μεγάλα μοναστήρια μέχρι το μικρότερο ασβεστωμένο ξωκλήσι, οι εικόνες της Παναγίας γίνονται αυτές τις ημέρες το σημείο γύρω από το οποίο ενώνονται ολόκληρες τοπικές κοινωνίες.
Και για ακόμη μία χρονιά, από τη Ρόδο και την Κω μέχρι τη Νίσυρο, τη Σύμη, τη Χάλκη, τη Λέρο και τους Λειψούς, τα Δωδεκάνησα φορούν τα γιορτινά τους για το δικό τους «Πάσχα του καλοκαιριού».
