Στη σημερινή ετήσια δημοπρασία δέσμευσης χωρητικότητας στρέφεται το ενδιαφέρον της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς, καθώς αποτελεί την πρώτη εφαρμογή του νέου εμπορικού μοντέλου στον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου. Το αποτέλεσμα της διαδικασίας αναμένεται να δείξει εάν οι αλλαγές που συμφωνήθηκαν τους τελευταίους μήνες μπορούν να καταστήσουν τον διάδρομο πιο ανταγωνιστικό και να ενισχύσουν τον ρόλο της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης.
Το νέο πλαίσιο διαμορφώθηκε ύστερα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις μεταξύ των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, σε συνεργασία με τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Οι σημαντικότερες αλλαγές περιλαμβάνουν χαμηλότερα τέλη διέλευσης, ετήσια προϊόντα μεγαλύτερης διάρκειας και τη δυνατότητα ενιαίας δέσμευσης χωρητικότητας σε ολόκληρη τη διαδρομή, από την Ελλάδα έως την Ουκρανία.
Οι αλλαγές που φιλοδοξούν να αλλάξουν τα δεδομένα
Οι παρεμβάσεις κρίθηκαν απαραίτητες μετά τη χαμηλή ανταπόκριση που είχαν οι προηγούμενες δημοπρασίες, καθώς το υψηλό κόστος μεταφοράς, η περιορισμένη διάρκεια των προϊόντων και η αδυναμία δέσμευσης χωρητικότητας σε ολόκληρη τη διαδρομή είχαν περιορίσει σημαντικά το ενδιαφέρον των εμπορικών χρηστών.
Οι ποσότητες που θα δεσμευθούν αφορούν μεταφορές φυσικού αερίου για το ευρωπαϊκό έτος αερίου 2026-2027, το οποίο ξεκινά τον Οκτώβριο, ενώ το νέο μοντέλο θα ενισχυθεί το επόμενο διάστημα με μηνιαία και τριμηνιαία προϊόντα, προσφέροντας μεγαλύτερη ευελιξία στην αγορά.
Στο μικροσκόπιο οι δεσμευμένες ποσότητες
Στελέχη της αγοράς εκτιμούν ότι, μετά τη σημαντική μείωση των τελών διέλευσης, η διαδρομή μέσω Ελλάδας συγκαταλέγεται πλέον στις τρεις ανταγωνιστικότερες της Ευρώπης από πλευράς κόστους.
Το ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι μόνο η τροφοδοσία της ουκρανικής αγοράς, αλλά η συνολική ενίσχυση των εξαγωγών φυσικού αερίου μέσω Ελλάδας προς τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη.
Βέβαιη θεωρείται η συμμετοχή της ΔΕΠΑ Εμπορίας και της Bulgargaz, ενώ το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στο κατά πόσο θα εμφανιστούν και νέοι εμπορικοί χρήστες από τις υπόλοιπες χώρες της διαδρομής.
Οι ίδιες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για δέσμευση 30% έως 50% της διαθέσιμης δυναμικότητας μέσω της πύλης του Σιδηροκάστρου, ποσοστό που, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα θεωρηθεί ένα ιδιαίτερα θετικό πρώτο βήμα για το νέο εμπορικό μοντέλο.
Ενισχύεται ο ρόλος της Ελλάδας
Το φυσικό αέριο που θα μεταφέρεται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου θα προέρχεται κυρίως από αμερικανικό LNG, το οποίο εισάγεται μέσω των τερματικών σταθμών της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης, ενώ συμπληρωματικές ποσότητες θα φθάνουν μέσω του αγωγού TAP.
Την ίδια στιγμή, οι πρόσφατες αναβαθμίσεις του βουλγαρικού συστήματος μεταφοράς έχουν αυξήσει κατά περίπου 50% τη δυναμικότητα στο τμήμα Ελλάδας – Βουλγαρίας, από 2,4 σε 3,1 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως, ενισχύοντας σημαντικά τις δυνατότητες του έργου.
Επέκταση στα Βαλκάνια
Ο σχεδιασμός του Κάθετου Διαδρόμου δεν περιορίζεται πλέον στη βασική διαδρομή προς την Ουκρανία.
Ήδη προχωρά η επέκτασή του προς τη Βόρεια Μακεδονία, με το ελληνικό τμήμα της νέας διασύνδεσης να αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026 και το αντίστοιχο έργο στη γειτονική χώρα στα τέλη του 2027.
Παράλληλα, Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Σερβία έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον συμμετοχής στο δίκτυο, ενισχύοντας τον σχεδιασμό για τη δημιουργία ενός ευρύτερου περιφερειακού ενεργειακού άξονα.
Στόχος είναι ο Κάθετος Διάδρομος να εξελιχθεί σε βασική οδό μεταφοράς μη ρωσικού φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, αναβαθμίζοντας παράλληλα τον γεωπολιτικό και ενεργειακό ρόλο της Ελλάδας.
Το βλέμμα στην επόμενη ημέρα
Παράγοντες της αγοράς υπογραμμίζουν ότι η εμπορική επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου δεν μπορεί να κριθεί από μία μόνο δημοπρασία, καθώς οι νέες ενεργειακές διαδρομές απαιτούν χρόνο για να αποκτήσουν σταθερές ροές και να προσελκύσουν περισσότερους χρήστες.
Ωστόσο, η σημερινή διαδικασία θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς θα αποτελέσει την πρώτη ουσιαστική ένδειξη για το εάν το νέο μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.
Εφόσον οι προσδοκίες επιβεβαιωθούν, η Ελλάδα θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο τη θέση της ως στρατηγική ενεργειακή πύλη της Ευρώπης, συμβάλλοντας καθοριστικά στη μεταφορά μη ρωσικού φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη.
