Υπάρχουν λεπτομέρειες που, σε πρώτη ανάγνωση, μοιάζουν τυπικές. Μια ανάρτηση προξενείου. Μια φωτογραφία από πολιτιστική εκδήλωση. Μια εθιμοτυπική επίσκεψη. Μερικές λέξεις στο διαδίκτυο. Κι όμως, πολλές φορές η ουσία κρύβεται ακριβώς εκεί: στις λέξεις που επιλέγονται, στη γλώσσα που χρησιμοποιείται και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται ένας τόπος.
Αυτό συμβαίνει και με τις αναρτήσεις του επίσημου λογαριασμού του Τουρκικού Προξενείου Ρόδου, «Türkiye in Rhodes», για δραστηριότητες στην Κω. Αναρτήσεις που δεν περνούν απαρατήρητες, όχι επειδή αποτυπώνουν κατ’ ανάγκην κάτι παράνομο ή πρωτοφανές, αλλά επειδή αναδεικνύουν μια σταθερή επικοινωνιακή πρακτική: το προξενείο γράφει στα τουρκικά για γεγονότα που αφορούν την ελληνική Κω, χρησιμοποιώντας μάλιστα την τουρκική ονομασία «İstanköy».
Και εδώ αρχίζει το ζήτημα.
Όταν η Κως γίνεται «İstanköy»
Σε μία από τις αναρτήσεις, το Τουρκικό Προξενείο αναφέρεται στη συμμετοχή του σε δράσεις του «Φεστιβάλ των Δύο Ακτών», που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τους Δήμους Μούγλων και Μπόντρουμ και τον Δήμο Κω. Στο ίδιο κείμενο γίνεται ειδική αναφορά και σε δεξίωση που διοργάνωσε ο Σύλλογος Αδελφοσύνης Μουσουλμάνων Κω.
Το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο η παρουσία του προξενείου. Διπλωματικές αρχές υπάρχουν για να διατηρούν επαφές, να επικοινωνούν και να παρίστανται σε εκδηλώσεις. Το ερώτημα είναι άλλο: γιατί μια επίσημη διπλωματική αρχή, όταν αναφέρεται σε δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε ελληνικό νησί, επιλέγει να απευθύνεται δημόσια αποκλειστικά στα τουρκικά;
Η Κως δεν είναι ένας ουδέτερος γεωγραφικός χώρος. Είναι ελληνικό νησί, με ελληνική διοίκηση, ελληνικούς θεσμούς, ελληνική τοπική κοινωνία. Η χρήση της τουρκικής γλώσσας από το προξενείο είναι αναμενόμενη όταν απευθύνεται σε Τούρκους πολίτες. Όταν όμως οι αναρτήσεις αφορούν εκδηλώσεις στην Κω, επαφές με τοπικούς φορείς και συναντήσεις με ελληνικές αρχές, η απουσία ελληνικής διατύπωσης αποκτά επικοινωνιακό και πολιτικό ενδιαφέρον.
Ακόμη περισσότερο όταν η Κως εμφανίζεται ως «İstanköy». Μια ονομασία που στην τουρκική γλώσσα είναι γνωστή, αλλά όταν χρησιμοποιείται συστηματικά από επίσημο κρατικό λογαριασμό για ένα ελληνικό νησί, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται απλώς ως γλωσσική συνήθεια.
Η επίσκεψη στο Λιμεναρχείο και η λέξη «συνεργασία»
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η δεύτερη ανάρτηση, στην οποία το προξενείο αναφέρει ότι πραγματοποίησε επίσκεψη ευγένειας στον Λιμενάρχη Κω, Αντιπλοίαρχο Αργύριο Μαρκόπουλο. Στο τουρκικό κείμενο γίνεται λόγος για συμφωνία ως προς την ανάπτυξη της συνεργασίας.
Προφανώς, οι εθιμοτυπικές επαφές μεταξύ αρχών δεν είναι κάτι ασυνήθιστο. Ιδίως σε νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων, όπου υπάρχουν πρακτικά ζητήματα μετακινήσεων, τουρισμού, θαλάσσιων συνδέσεων και καθημερινής γειτνίασης με τα μικρασιατικά παράλια.
Όμως και εδώ έχει σημασία ο τρόπος προβολής. Όταν ένα ξένο προξενείο παρουσιάζει δημόσια επαφή του με ελληνική λιμενική αρχή, σε ελληνικό νησί, αποκλειστικά στα τουρκικά και με αναφορά στην «İstanköy», δημιουργείται εύλογα η ανάγκη για προσοχή. Όχι για υστερία. Όχι για υπερβολές. Αλλά για θεσμική εγρήγορση.
Διότι η διπλωματία δεν είναι μόνο οι επίσημες συναντήσεις πίσω από κλειστές πόρτες. Είναι και η εικόνα. Είναι και η λέξη. Είναι και η αφήγηση που χτίζεται, αργά και σταθερά, γύρω από έναν τόπο.
Η Κως έχει ταυτότητα και δεν χρειάζεται υποσημειώσεις
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι να διακοπούν οι πολιτιστικές επαφές, ούτε να αντιμετωπίζεται κάθε επικοινωνία με καχυποψία. Η Κως έχει ιστορία συνύπαρξης, εμπορίου, τουρισμού και ανθρώπινων σχέσεων με τα απέναντι παράλια. Αυτό είναι κομμάτι της πραγματικότητας του νησιού.
Άλλο όμως η γειτονία και άλλο η επικοινωνιακή οικειοποίηση.
Άλλο η πολιτιστική συνεργασία και άλλο η σταθερή χρήση μιας γλώσσας και μιας ονομασίας που παρουσιάζουν την Κω μέσα από το φίλτρο της τουρκικής κρατικής αφήγησης.
Η ελληνική πολιτεία, οι τοπικοί φορείς και η κοινωνία της Κω δεν έχουν λόγο να αντιδρούν σπασμωδικά. Έχουν όμως κάθε λόγο να παρατηρούν, να αξιολογούν και να ζητούν σεβασμό. Σεβασμό στην ελληνική κυριαρχία. Σεβασμό στους ελληνικούς θεσμούς. Σεβασμό στην ταυτότητα του νησιού.
Γιατί η Κως είναι ανοιχτή, φιλόξενη, ιστορική και περήφανη. Αλλά είναι και ελληνική. Και αυτό δεν χρειάζεται μετάφραση.
