Πώς ξεκίνησε ο Τραμπ τις πιέσεις κατά του Μαδούρο και πότε άρχισε ο πόλέμος – Οι κατηγορίες για ναρκο-τρομοκρατία και η εμπλοκή της CIA – Τα μηνύματα των ΗΠΑ στη νέα πρόεδρο της Βενεζουέλας Ντέλσι Ροντρίγκεζ
Ναρκοπέδιο θυμίζει η Νότια Αμερική με την πολιτική ανατροπή στη Βενεζουέλα να πυροδοτεί συνειρμούς, ανακινώντας ιστορίες εισβολής του παρελθόντος κι αυτόματα τα βλέμματα της διεθνούς κοινότητας στρέφονται από το χρονικό μίας προαναγγελθείσας ρήξης σε μία νέα εποχή στη Βολιβαριανή Δημοκρατία μετά τη σύλληψη και απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο. Στο Καράκας, η εικόνα διαμορφώνεται διαφορετικά, στη βάση της ανατροπής ύστερα από σειρά ετών, με την Ντέλσι Ροντρίγκεζ, μέχρι πρότινος αντιπροέδρος και υπουργός Πετρελαίου στη Βενεζουέλα, να αναλαμβάνει προσωρινή πρόεδρος της χώρας. Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ διαμηνύουν πως η κίνησή τους δεν ισοδυναμεί με πόλεμο στη Βενεζουέλα και πως η προσωρινή πρόεδρος, που υποστηρίζεται από τον στρατό της Βενεζουέλας, θα πληρώσει βαρύ τίμημα εάν δεν πράξει «αυτό που πρέπει». Με την επόμενη μέρα στη Βενεζουέλα να παραμένει αβέβαιη και τις συγκρίσεις αυτής της αμερικανικής επιχείρησης με την εισβολή στο Ιράκ το 2003 να γίνονται ολοένα και περισσότερο τις τελευταίες ώρες, οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ αρνούνται κατ΄αρχήν αυτήν τη συσχέτιση και στέκονται στον γεγονός πως η Βενεζουέλα θα πρέπει να περάσει σε καθεστώς δημοκρατικής ομαλότητας και πως ο πόλεμος κατά της ναρκο-τρομοκρατίας συνεχίζεται. Στο μεταξύ, ο Μαδούρο με τη σύζυγό του από το κέντρο κράτησης στη Νέα Υόρκη όπου και μεταφέρθηκαν, με τις φωτογραφίες από τη σύλληψη να κάνουν τον γύρο του κόσμου, εμφανίζονται ενώπιον της αμερικανικής Δικαιοσύνης, τη Δευτέρα, με τις κατηγορίες που τους βαραίνουν να αφορούν σε εγκληματική-τρομοκρατική οργάνωση και μαζική διακίνηση ναρκωτικών.
Πέρα, όμως, από την πρώτη ανάγνωση και τον πόλεμο κατά των καρτέλ ναρκωτικών, το μείζον ζήτημα είναι τι επιδιώκει πραγματικά ο Τραμπ και ποιος είναι ο ρόλος της Βενεζουέλας αναφορικά με τα αποθέμετα πετρελαίου. Ακόμη δεν είναι σαφές το πρόσωπο εκείνο που θα είναι αρεστό στις ΗΠΑ για να κυβερνήσει τη Βενεζουέλα και να γεωφυρώσει τις κατά τα άλλα κατεστραμμένες διπλωματικές σχέσεις. Ένα άλλα σημαντικό ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσουν οι χώρες της Λατινικής Αμερικής, ποιες οι μελλοντικές συνέπειες αλλά και ποια θα είναι η επίδραση της αλλαγής καθεστώτος στη Βενεζουέλα στην τιμή του πετρελαίου.
Βενεζουέλα: Η επόμενη μέρα και οι τιμές πετρελαίου
Σημειώνεται ότι οι τιμές του πετρελαίου πέφτουν εδώ και ένα χρόνο, σημειώνοντας πτώση περίπου 20% το 2025, καθώς η παγκόσμια ζήτηση μειώθηκε λόγω της επιβράδυνσης των οικονομιών, οδηγώντας σε υπερπροσφορά. Είναι πιθανό ότι η προοπτική μιας ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας να έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στις τιμές από την υπόσχεση για περισσότερο βενεζουελάνικο αργό πετρελαίου στις επόμενες δεκαετίες.
Σήμερα, πάντως, η Βενεζουέλα παράγει λιγότερο από ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα, τα οποία εξάγονται σχεδόν όλα στην Κίνα και στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν χορηγήσει στην πετρελαϊκή εταιρεία Chevron άδεια να δραστηριοποιείται στη χώρα. Η πετρελαϊκή υποδομή της Βενεζουέλας έχει υποβαθμιστεί λόγω έλλειψης επενδύσεων και έχει καταγραφεί παράλληλα φυγή εξειδικευμένου προσωπικού από την εγχώρια βιομηχανία, κι όλα αυτά υπό την ηγεσία του Μαδούρο. Ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες θα δαπανήσουν δισεκατομμύρια για να αντιστρέψουν αυτή την πτωτική εικόνα, αλλά η αλλαγή πορείας θα χρειαστεί χρόνο.
Αξίζει να σημειωθεί, πάντως, ότι με βάση τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, στο υπέδαφος της Βενεζουέλας υπήρχαν το 2024 περίπου 303 δισεκατομμύρια βαρέλια, δηλαδή περίπου το 19,4% των παγκόσμιων αποθεμάτων.
Οι προηγούμενες παρεμβάσεις των ΗΠΑ
Πίσω στο χρόνο, η υπόθεση παρέμβασης των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα θυμίζει την περίπτωση Γουατεμάλας όταν ο πρόεδρος Άρμπενζ, ο οποίος χαρακτηρίστηκε κομμουνιστής τελικά ανατράπηκε το 1954 από δεξιούς αντάρτες που υποστηρίζονταν από τη CIA.
Επιστρέφοντας στο παρόν, η Ντέλσι Ροντρίγκεζ, η νέα πρόεδρος της Βενεζουέλας, έχει συνδέσει την αμερικανική επιχείρηση με λόγο καταγγελτικό με «αμερικανικό ιμπεριαλισμό».
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, από την πλευρά του, διαμηνύει ότι οι ΗΠΑ θα «διοικήσουν» τη Βενεζουέλα «μέχρι να μπορέσουμε να πραγματοποιήσουμε μια ασφαλή, ορθή και συνετή μετάβαση», κάτι όμως που συναντά αντιδράσεις όχι μόνο χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Κίνας αλλά και τον προβληματισμό της Ευρώπης όπως και την αντίδραση Δημοκρατικών με την Κάμαλα Χάρις να κάνει εμμέσως πλην σαφώς λόγο για βίαιους χειρισμούς.
Πώς ξεκίνησε ο πόλεμος με τον Μαδούρο
Οι παρεμβάσεις στη Βενεζουέλα έρχονται ύστερα από μια εκστρατεία πίεσης των ΗΠΑ εναντίον της κυβέρνησης Μαδούρο, την οποία η κυβέρνηση Τραμπ κατηγορεί ότι πλημμυρίζει τις ΗΠΑ με ναρκωτικά και μέλη συμμοριών.
Ο Τραμπ κατηγορούσε, ειδικότερα, εδώ και καιρό, τον Νικολάς Μαδούρο για τις εισροές εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών από τη Βενεζουέλα στις ΗΠΑ. Μάλιστα, ο Τραμπ κατηγόρησε τον Μαδούρο ότι «άδειασε τις φυλακές και τα ψυχιατρεία» και «ανάγκασε» τους κρατούμενους να μεταναστεύσουν στις ΗΠΑ.
Ο Τραμπ έχει επίσης επικεντρωθεί στην καταπολέμηση της εισροής ναρκωτικών – ιδίως φαιντανύλης και κοκαΐνης – στις ΗΠΑ. Έχει χαρακτηρίσει δύο βενεζουελάνικες εγκληματικές ομάδες – την Tren de Aragua και την Cartel de los Soles – ως Ξένες Τρομοκρατικές Οργανώσεις (FTO) και έχει ισχυριστεί ότι η τελευταία ηγείται από τον ίδιο τον Μαδούρο.
Αναλυτές έχουν επισημάνει ότι η Cartel de los Soles δεν είναι μια ομάδα με ειδική ιεραρχία, αλλά ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει διεφθαρμένους αξιωματούχους που έχουν επιτρέψει τη διακίνηση κοκαΐνης μέσω της Βενεζουέλας.
Ο Τραμπ διπλασίασε επίσης προ ολίγου καιρού την αμοιβή για πληροφορίες που θα οδηγήσουν στη σύλληψη του Μαδούρο και ανακοίνωσε ότι θα χαρακτηρίσει την κυβέρνηση Μαδούρο τρομοκρατική.
Ο Μαδούρο – με τη σειρά του – αρνήθηκε σθεναρά ότι είναι ηγέτης καρτέλ και κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι χρησιμοποιούν τον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών» ως δικαιολογία για να προσπαθήσουν να τον ανατρέψουν και να πάρουν μερίδιο από τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της Βενεζουέλας.
Πώς κλιμακώθηκαν οι πιέσεις στη Βενεζουέλα
Από την έναρξη της δεύτερης θητείας του Τραμπ τον περασμένο Ιανουάριο, η πίεση προς την κυβέρνηση Μαδούρο έχει ενταθεί. Τον Σεπτέμβριο, οι αμερικανικές δυνάμεις άρχισαν να στοχεύουν πλοία που κατηγορούσαν ότι μετέφεραν ναρκωτικά από τη Νότια Αμερική στις ΗΠΑ. Έκτοτε, έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 30 επιθέσεις σε τέτοια πλοία στην Καραϊβική και τον Ειρηνικό, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν περισσότερα από 110 άτομα.
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι εμπλέκεται σε μια μη διεθνή ένοπλη σύγκρουση με τους φερόμενους ως εμπόρους ναρκωτικών, τους οποίους κατηγορεί ότι διεξάγουν παράνομο πόλεμο εναντίον των ΗΠΑ.
Τον Οκτώβριο, ο Τραμπ δήλωσε ότι είχε εξουσιοδοτήσει τη CIA να διεξάγει μυστικές επιχειρήσεις στο εσωτερικό της Βενεζουέλας. Απείλησε επίσης με χερσαίες επιθέσεις εναντίον αυτών που περιέγραψε ως «ναρκοτρομοκράτες».
Ανέφερε ότι η πρώτη από αυτές τις επιθέσεις είχε πραγματοποιηθεί στις 24 Δεκεμβρίου, χωρίς όμως να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες, δηλώνοντας απλώς ότι είχε ως στόχο μια «λιμενική περιοχή» όπου φορτώνονταν σκάφη που φέρονται να μετέφεραν ναρκωτικά.
Πριν από τη σύλληψη του Μαδούρο, ο Τραμπ επανέλαβε πολλές φορές ότι ο πλέον έκπτωτος πρόεδρος «δεν είναι φίλος των ΗΠΑ» και ότι «θα ήταν έξυπνο εκ μέρους του να φύγει».
Επίσης, αύξησε την οικονομική πίεση στον Μαδούρο, κηρύσσοντας «πλήρη ναυτικό αποκλεισμό» σε όλα τα πετρελαιοφόρα που εισέρχονται και εξέρχονται από τη Βενεζουέλα και τα οποία έχουν υποβληθεί σε κυρώσεις. Το πετρέλαιο σημειώνεται είναι η κύρια πηγή ξένων εσόδων για την κυβέρνηση Μαδούρο.
Οι ΗΠΑ έχουν επίσης αναπτύξει μια τεράστια στρατιωτική δύναμη στην Καραϊβική, με στόχο να σταματήσουν τη ροή φαιντανύλης και κοκαΐνης προς τις ΗΠΑ.
Στις 15 Δεκεμβρίου, ο Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα που χαρακτηρίζει το φαιντανύλιο ως «όπλο μαζικής καταστροφής», υποστηρίζοντας ότι είναι «πιο κοντά σε χημικό όπλο παρά σε ναρκωτικό».
Ωστόσο, το φαιντανύλιο παράγεται κυρίως στο Μεξικό και φτάνει στις ΗΠΑ σχεδόν αποκλειστικά μέσω χερσαίων οδών από τα νότια σύνορα.
Η Βενεζουέλα δεν αναφέρεται ως χώρα προέλευσης του φαιντανύλου που διακινείται λαθραία στις ΗΠΑ.
Η άνοδος και η πτώση του Μαδούρο
Ο Νικολάς Μαδούρο αναδείχθηκε στην εξουσία υπό την ηγεσία του πρώην αριστερού κι αποθανόντα προέδρου Ούγκο Τσάβες και του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Κόμματος της Βενεζουέλας (PSUV).
Ο Μαδούρο πρώην οδηγός λεωφορείου και ηγέτης συνδικάτου, διαδέχθηκε τον Τσάβες στην προεδρία, μετά τον θάνατο του τελευταίου, το 2013.
Κατά τη διάρκεια των 26 ετών που Τσάβες και Μαδούρο βρίσκονταν στην εξουσία, το κόμμα τους είχε αποκτήσει τον έλεγχο βασικών θεσμών, όπως η Εθνοσυνέλευση, μεγάλο μέρος του δικαστικού σώματος και η εκλογική επιτροπή.
Το 2024, ο Μαδούρο ανακηρύχθηκε νικητής των προεδρικών εκλογών, παρόλο που τα αποτελέσματα που συγκέντρωσε η αντιπολίτευση έδειχναν ότι ο υποψήφιός της, Εντμούντο Γκονζάλες, είχε κερδίσει με μεγάλη διαφορά.
Ο Γκονζάλες είχε αντικαταστήσει την κύρια ηγέτιδα της αντιπολίτευσης, Μαρία Κορίνα Ματσάδο, στις εκλογές, αφού της είχε απαγορευτεί να υποβάλει υποψηφιότητα.
Τη δεδομένη χρονική στιγμή, πάντως, η Βενεζουέλα θυμίζει κινούμενη άμμο, με το πρόσωπο που θα αναλάβει επίσημα την προεδρία και θα συνδεθεί με τη μετάβαση στη δημοκρατική εποχή να παραμένει γρίφος, ενώ η πιθανή κλιμάκωση των αντιδράσεων για την απομάκρυνση Μαδούρο προκαλεί τρόμο στην παγκόσμια κοινότητα όπως άλλωστε και η πορεία των τιμών του πετρελαίου εγείρει ανησυχίες.
